باشگاه کوه نوردی کالاهو

تاریخچه صعود به قلل منطقه تخت سليمان و علم كوه                                         

به قلم :  عامر ازوجی             قسمت اول

مقدمه:

همانطور که گفته شد قله علم کوه در مجموعه قلل تخت سلیمان دارای بیشترین ارتفاع بوده و به خاطر دیواره بلند خود که به روایتی از هشت دیواره سخت گذر جهان می باشد همواره مورد صعود کوهنوردان بزرگ ایرانی و خارجی از کشور های مختلف قرار گرفته است. در این بخش هدف را بررسی تاریخچه صعود قله علم کوه در وهله اول وقلل دیگر منطقه و افرادی که فعالیتهایی در منطقه داشته و اولین صعودها وگشایش ها بر روی دیواره را انجام داده اند، قرار داده ایم تا بتوانیم اطلاعاتی را از تاریخچه در اختیار قرار دهیم.

تاریخچه صعود:

1-4: سالهای 1281 تا 1315 و اولین صعودها :

اولین گزارش مکتوب در مورد تخت سلیمان شامل علم کوه و تخت سلیمان و دیگر قله های منطقه به حدود سالهای 1281 خورشیدی مربوط می شود که توسط براداران برن مولر آلمانی تهیه شده است و آنها برای اولین بار علم کوه را بزرگترین قله تشخیص دادند.[1]

داگلاس باسک کوهنورد وجغرافی دان انگلیسی در سال 1312 خورشیدی (1933 میلادی) برای صعود و مطالعات و نقشه برداری  به منطقه تخت سلیمان مسافرت نموده بود،بوجود یخچالهای این منطقه پی برد و در سال 1313 دکتر هانس بوبک استاد جغرافیای دانشگاه برلین درآنروز و استاد دانشگاه وین ضمن صعود به قله علم کوه و نقشه برداری کامل از این منطقه چندین یخچال نیز کشف نمود. گروه تخت سلیمان تا قبل از سال 1312 کاملا گمنام و از انظار مخفی بودولی در سال مزبور با آمدن اقای داگلاس باسک به منطقه تا اندازه شناخته شدو در سالهای با مسافرت مجدد اقای باسک و پرفسور بوبک بطور کلی شناسایی این منطقه از ابهام خارج گردید. ولی معروفیت این منطقه موقعی بود که در سال 1315 خورشیدی (1936 میلادی9 هیئت کوهنوردی آلمانی به پرستی است اشتیناور(Steinauer ) و گورتر (Gorter) برای اولین بار از دیوار شمالی (گردنه شانه کوه) به علم کوه صعود کردند، صعود از این گردنه عظیم که در آن زمان در بین کوهنوردان اروپایی معمائی بوجود آورده بود، حل شد.  قسمتی از خاطرا داگلاس باسک که در کتاب کوههای روان بخش در مورد اولین و دومین مسافرت خود به منطقه تخت سلیمان صورت گرفته است ذیلا درج میگردد. چون در آغاز کار (سال 1933) کریستوفر از ایران رفته بود، من آقای هستر و آلن ترود را که زن و شوهر بودند به داخل نقب آوردم و این دو نفر برای من بسیار مناسب بودند. آقای هستر از دوا و درمان سررشته داشت و می توانست با دهاتی ها ئی که برای هر نوع بیماری اغلب بچادر کوهنوردان می آیند سر و کله بزند. و آلن هم علاوه بر اینکه به زبان فارسی آشنایی داشت گیاه شناس و جانور شناس خوبی بود. ما خط سیر خود را تا دهستان جوستان ادامه داده و در روز سوم از بالای دره پراچان دور زدیم و دره های تنگ شیر بشم در سمت چپ ما قرار داشت. در طی چند روز راه بسیلر طویلی طی کردیم که در بعضی نقاط مسیرمان بسار شیب داشت  ومخصوصا برای قاطرها که بار سنگینی داشتند فوق العاده مشکل بود. دکتر هانس بوبک  به وجود چند یخچال پی برد و ارتفاع قله علم کوه را 4822 متر(15819 فوت) کمی بلندتر از مونبلان و تخت سلیمان را 4620 متر (15154 فوت) تعیین نمود علاوه بر این شش قله نیز کشف کشف نموده که ارتفاع آنها بیش از 4573 متر بوده و مهمتر از اینها بوبک توانست پس از بررسی های مفصل ثابت نماید که اولین صعود به قله علم کوه توسط دو برادر آلمانی موسوم به برن مولر انجام گرفته است.[2]

دکتر ابوتراب لهرا عده ای از کوهنوردان المانی را برای اولین بار از شاخک شرقی به قله علم کوه هدایت نمود، دکتر ابوتراب لهرا اولین کوهنورد ایرانی است که سرپرستی چند کوهنورد آلمانی را عهده دار گردید.

برای اولین بار قله تخت سلیمان توسط کوهنوردان آلمانی صعود شد.[4]

 2-4: سال 1319:

د ر اواخر تیر ماه این سال اولین گروه ایرانی متشکل از ارسلان خلعتبری، موسی نجم آبادی و تقی آذری و دو نفر از راهنمای محلی به نام سید ادهم و کلیم الله پراچانی از راه طالقان و مسیر حصار چال توانستند قله علم کوه را صعود کنند.[4]

3-4: سال 1324:

در این سال دو نفر خارجی به نام مسر شمیدت و گلاس از طریق حصار چال به قله علم کوه صعود کردند، گغام میناسیان در این باره چنین می نویسد: در قله اصلی یادگاری از دو نفر کوهنورد خارجی در بطری ویسکی پیدا کردیم.[4]

4-4: سال 1326:

احمد معرفت نام دو کوهنورد به نام  گلانز و ویسر شیمد و صعودشان را در سال 1326 ذکر کرده که با همراهی یک راهنمای محلی از طریق شاخک شرقی قله علم کوه را صعود کردند.[4]

5-4:  سال 1328:

در پایان تابستان این سال محمد کاظم گیلان پور، جلیل کتیبه ای و محمد علی پرویزی برای نخستین بار از راه قسمت شمالی علم کوه برای کوهنوردان ایرانی از طریق سیاه سنگ مسیر علم کوه را گشودند که این صعود بعد از صعود قله دماوند در همین سال انجام شد که پس از این برنامه علم کوه بیشتر مورد توجه کوهنوردان قرار گرفت. اما در این جا لازم است بیشتر در مورد محمد کاظم گیلان پور بدانیم. استاد محمد کاظم گیلان پور، پدر کوهنوردی فنی و نوین ایران، لیسانس حقوق، مسلط به زبانهای انگلیسی و فرانسه، فارغ التحصیل مدرسه کوهنوردی (شامونی)، نویسنده، مترجم، مفسر ورزشی، مدیر و راهنمای فدراسیون های کوهنوردی و اسکی در ایران و اروپا، دارنده مدال کشوری به علت رشادت و قهرمانی، نخستین مربی کوهنوردی کشور، آموزگار و مربی تمام مربیان کوهنوردی و پایه گذار کوهنوردی علمی و سنگنوردی در ایران و شایسته نام گذاری پنجمین دوره ورزش کوهنوردی کشور به نام وی می باشد. این دوره کوهنوردی، از پر بارترین ادوار تاریخ کوهنوردی ایران به شمار می رود، در این سالها ورزش ما شاهد پیشرفت ها، تحولات و انواع دگرگونی بود و کوهنوردی تا دورترین نقاط گسترش یافت. استاد محمد کاظم گیلان پور از نخستین افراد ایرانی بود که راه قسمت شمالی علم کوه از طریق سیاه سنگ را همراه محمد پروری و جلیل کتیبه ای گشود. استاد محمد کاظم گیلان پور هم اکنون در کشور آندورا، به تدریس اسکی اشتغال دارد. [4]

6-4: سال 1329:

در مرداد ماه این سال گغام میناسیان، نورایر میناسیان و استپان مرادیان با هدف و عنوان 7 قله در 7 روز، از راه طالقان به قله های زرینه کوه4200 متر، سیاه لیز 3975 متر، تخت خرس 3900 متر، آلانه سر 4100 متر، لشکرک 4256 متر و گردونکوه 4402 متر صعود کردند. سپس از طریق دره مرجیکش به شاخک علم کوه 4790 متر رسیدند، آنگاه برادران میناسیان بر قله علم کوه 45850 متر پا گذاشتند و برای نخستین بار تا برج یال های یخچال شمال غربی نیز پیش رفتند، صعود گغام و برادرش را می توان نخستین پاگذاری به هر سه نقطه بلند علم کوه دانست. گغام میناسیان این برنامه را خود، در سال 1330 ذکر کرده، که ضمن یک برنامه کوهنوردی خط الراس پیمایی، از زرینه کوه شروع نموده اند. در این سال یکی از فنی ترین صعودها در منطقه تخت سلیمان توسط آقای جلیل کتیبه ای به همراهی محمد علی تفرشی انجام پذیرفت، نامبردگان توانستند برای اولین مرتبه دیوار عظیم شمالی شاخک که معروف به یخچال علم چال است به شاخک صعود نمایند.[4]

شکل 1-4: مسیر خط الراس پیمایی از زرینه کوه توسط گغام میناسیان

7-4: سال 1330:

روز پنج شنبه هفدهم مرداد ماه کوهنوردان باشگاه نیرو راستی، حسین پور شقاقی، ناصر شجاع، غلامحسین ضیاء پور هوراه اکبر بشر دوست از کوهنوردان آزاد به عنوان سومین گروه از راه گشوده شده سال 28 ( شمال علم کوه )، گردنه چالون و سیاه سنگ به شاخک به علم کوه صعود داشتند. در روز ششم شهریور ناصر شجاع از تیغه شمای به قله علم کوه صعود کرد و از طرف باشگاه نیرو راستی به اخذ حکم و مدال نایل شد. روز شانزدهم کوهنوردان باشگاه نیرو راستی به سرپرستی علی اصغر اردوخانی، کوهنورد با شهامت و ناصر فلاح، مهدی صدقی نژاد و دکتر پرویز اقبالیان، پس از زیر پا گذاردن یخچال علم کوه و دهلیزی در فاصله میان شاخک و سیاه سنگ با همتی بلند و تلاشی جانانه به قله صعود نموده، حدود 15 ساعت بر  فراز قله بسر بردند. در همین روز پیروزی دیگری توسط جلیل کتیبه ای و محمد علی تفرشی پس از 8 ساعت تلاش در دیواره ها و یخ ها که سه ساعت آن روی دیواره عمودی شاخک سپری شد در شمال به ثبت رسید، این دو گروه با وصف نزدیکی بسیار از هم خبر نداشتند تا بالاخره در قله شاخک در شادی و پیروزی یکدیگر شرکت جستند.[4]

منابع:

[1]- كتاب كلاردشت، تالیف علي ملك پورانتشارات فکر نو، سال 1377

[2]- كتاب علم كوه، تالیف عبدالحسين عزيزي، انتشار کوه اسکی، پاییز سال 1364

[4]- كتاب روز شمار تاريخ كوهنوردي و غار نوردي ايران، تالیف داود محمدی فر، انتشارات سبزان،