باشگاه کوه نوردی کالاهو

تاریخچه صعود  به قلل منطقه تخت سليمان و علم كوه                         به قلم :  عامر ازوجی

                                                                                                              قسمت سوم         

همانطور که گفته شد قله علم کوه در مجموعه قلل تخت سلیمان دارای بیشترین ارتفاع بوده و به خاطر دیواره بلند خود که به روایتی از هشت دیواره سخت گذر جهان می باشد همواره مورد صعود کوهنوردان بزرگ ایرانی و خارجی از کشور های مختلف قرار گرفته است. در این بخش هدف را بررسی تاریخچه صعود قله علم کوه در وهله اول وقلل دیگر منطقه و افرادی که فعالیتهایی در منطقه داشته و اولین صعودها وگشایش ها بر روی دیواره را انجام داده اند، قرار داده ایم تا بتوانیم اطلاعاتی را از تاریخچه در اختیار قرار دهیم.

13-4:  سال 1337:

در یازدهم مرداد ماه، نورایر میناسیان مربی فدراسیون کوهنوردی، همراه برادر خود گغام میناسیان، حین انجام برنامه در ارتفاعات قله سیاه کمان بر اثر جدا شدن قطعه یی از کوه و اصابت به وی، جان باخت. روز بیست و چهارم بهمن ماه در دمای 25 درجه زیر صفر، هیات زمستانی علم کوه به سرپرستی حسین رضایی و عضویت، محمد باقر زیارتی، غلامرضا اکینچه، مصطفی منتظم، محمد ابراهیم زاده، پرویز ابوالقاسمی، مهدی لطفی، یعقوب هیبتی و هوشنگ حجتی در ساعت 2.35 بعد از ظهر برای نخستین بار در زمستان به قله علم کوه صعود نمودند که 6 نفر از 9 نفر به قله پا گذاشتند، هم چنین در این روز قله مرجیکش نیز در این فصل برای اول دفعه توسط همین گروه صعود شد. [4]

14-4: سال 1339:

در این سال، ن. جی. بلوشیتو اهل آلمان به همراه یک راهنمای محلی(نا معلوم) از راه گردنه چالون(شرق) و مسیر شاخک به قله علم کوه صعود کرد.[2]

 15-4: سال 1341:

صبحگاه روز شنبه چهاردهم مردا ماه، کاروانی مرکب از چهار مربی، خلیل میلانی، فرخ رحمدل، عبالحسین امین، ناصر رستمی، یک پزشک و 16 کار آموز کوهنورد به منظور برگزاری اردوی پانزده روزه چهارمین دوره کلاس های کمک مربی فدراسیون، زیر نظر امیل مارکاریان مسئول کمیته فنی، به سوی منطقه علم کوه حرکت نمودند.

 16-4: سال 1342:

در خرداد ماه محمود اجل به اتفاق چند کوهنورد دیگر به راهنمایی فردی به نام ملا آقاجان به قله تخت سلیمان صعود کرده و اولین شب مانی را بر فراز قله به ثبت رساندند، اجل در دفتر خاطرات خود درباره این برنامه چنین نوشته است:

در غروب به قله رسیدیم، چه باید کرد؟ مراجعت محال است، پس با خیال راحت شب را باید در ارتفاع 4750 متر بدون بالا پوش و غذا، سرمای ده درجه زیر صفر را تا صبح با کمال نزاکت نوش جان کرد، یااله بچه ها مشغول سنگ آوردن شدند،دیواری در اطراف سنگ بزرگ قله به ارتفاع نیم متر بالا آورده که از باد محفوظ باشیم، ناگفته نماند مقدار زیادی تخته به عرض ده سانت و طول هشت متر از چه زمانی برای مصرفی؟ در این کوه آورده اند، نمی دانم، ولی در این شب لعنتی برای ما نعمت بزرگی بود، جای دوستان خالی، تا صبح مقدار زیادی از تخته های نامبرده را الو کردیم. اول شب به ملا آقاجان گفتم، از این تخته بشکن که برای سوزاندن حاضر باشد، جواب داد اگر از سرما بمیرم دست به این تخته ها نمی زنم، این ها نظر کرده هستند و به غضب حضرت سلیمان گرفتار   می شوم ما هم چیزی نگفتیم، یک بعد از نصف شب دیدم ملا مشغول به هم زدن آتش و شکستن تخته می باشد، کفتم ملا به این زودی حضرت سلیمان را فراموش کردی، جواب داد اگر حضرت سلیمان به جای من بود خدا را فراموش می کرد.

شکل 4-4: اردوی چهارمین دوره کلاس های کمک مربی فدراسیون در منطقه علم کوه

این دوره که یکی از پر محتوی ترین کلاس ها از این قبیل ب.د با نظم و ترتیب خاص برای اولین بار در ارتفاعات منطقه علم کوه برگزار گردید. از ابتکارات انجام شده این که بدون اطلاع کار آموزان که نیمه شب همه در خواب بودند، با یک برنامه پیش بینی نشده، از جانب مسئولین و اعلام این که دو نفر از کوهنورد بیگانه در لیزبنک سقوط نموده و احتیاج به کمک دارند، بیدارباش داده شد که خیلی سریع همگان به طرف لیزبنک حرکت کردند، پس از رسیدن به محل موعود، اطلاع داده شد کسی سقوط نکرده و کلاس حمل مجروح در همین جا به طور عملی برقرار خواهد شد و مجروح فرضی ما، فرخ رحمدل مربی فدراسیون می باشد و همانجا کلاس در ساعت 12.5 شب و طریقه حمل مجروح تعلیم داده شد. در نیمه مرداد ماه یک تیم از کانون کوهنوردان تهران، علی اکبر سعیدی، اسکندر صادقی، ایرج رنجبر و کریم تاجدار از گروه کاوه طی یک برنامه مفصل خط الراس نوردی، به قلل علم کوه، مرجیکش، هفت خوان، خرسان جنوبی، مناره کوه، گردونه کوه و لشکرک صعود نمودند. بیست ویکم مرداد ماه سه نفر از کانون کوهنوردان تهران جعفر محمد زاده( بهداد نیا)، حمید مزلقانی و عزیز الله چاوشی به 13 قله در منطقه علم کوه صعود نمودند. در این برنامه قله قبی غربی برای اولین بار صعود شد، دیگر قلل صعود شده عبارت بود از تخت سلیمان، شانه کوه، میشه ور، کلجاران، شیر اسپید، نقار نفار، قبی، سیاه کمان، سیاه سنگ و شاخک علم کوه، کوهنوردان بر فراز قله سیاه کمان.

از تاریخ بیست و دوم تا بیست وهشتم مردا ماه سه نفر از کوهنوردان سازمان کوهنوردی و اسکی دماوند، بهمن ناصحی، ابوالحسن طوسی و منوچهر جهانبگلو، طی یک برنامه 7 روزه به قلل نقار نفار، قبی، کرما کوه، کلجاران، رستم نیشت، سیاه گوک، تخت سلیمان، شانه کوه، میان سه چال، مرجیکش، علم کوه، خرسان شمالی، کردونه کوه، خرسان جنوبی، هفت خوان و لشکرک صعود نمودند. در روز دوازدهم شهریور ماه، چهار نفر از بانوان کوهنورد، مادام ژولیانا، زهره کامیاب، نلی یقیایان، به سرپرستی نرگس حکیمی عازم منطقه علم کوه شدند، مادام ژولیانا تا ارتفاع 4000 متر صعود نمود و بقیه به قله سیاه گوک شمالی و جنوبی و میشه ور صعود نمودند، روز بعد نرکس حکیمی و نلی یقیایان از راهی صعب العبور به شاخک صعود کردند. در این سال فدراسیون کوهنوردی کشور با نصب تابلویی، منزل شخصی مشهدی صفر نقوی راهنمای معروف دهه 40 تا 60 را قرارگاه اعلام نمود که گروهها و هیات های کوهنوردی منطقه علم کوه، به عنوان اولین کمپ از آن سود می جستند، ساختمان مشهدی صفر دارای دو اطاق، آشپزخانه و یک سالن بود که خود به موزهایی از خاطرات، پرچم ها و یادبود های هیات های ایرانی و خارجی تبدیل گردید، مشهدی صفر خود، دفتر قطوری از نامه ها و نوشته های جالب شخصیت های کوهنوردی به یادگار دارد. مشهدی صفر نقوی اولین راهنمای منطقه علم کوه بود که به عنوان اولین فرد در ایران حکم راهنما از سوی فدراسیون به وی اعطا گردید که ایشان فعالیتها و خدمات بسیار ارزنده ای در منطقه علم کوه و به جامعه کوهنوردی ایران کرده که بسی جای تشکر و قدر دانی  دارد.[4]

شکل 5-4: نقشه ترسیم شده منطقه علم کوه توسط عبدالواحد خنجی

روز چهاردهم مرداد ماه مهری زر افشان، طوسی و قاسمیان به قلل نقار نفار، کالاهو، کلچال، رستم نیشت، سیاه گوک، لشکرک بزرگ و کوچک، گردونه کوه،دیوچال و مناره صعود کردند. روز بیستم  مهرماه، با حضور مهندس ابوالقاسم نوروزی، سروان ستوده، نعمت حقیقی فیلم بردار،محمد تیموری، ابو طالب کلافچی، عباسی، سیفی، موسوی، کنی، عابدی،داوری و بعضی از اعضای سازمان کوهنوردی اورست و جاوید،پناهگاه سرچال در ارتفاع 3850 متری دامنه سیاه گوک جنوبی افتتاح شد. جالب این که به علت سرمای شدید و به منظور جلوگیری از تلف شدن قاطرها، پنج راس قاطر نیز به داخل پناهگاه اورده شد و کوهنوردان یک شب خاطره انگیز را با قاطر ها به روز رساندند، هم چنین نفراتی از کوهنوردان، از فرصت استفاده و با وجود بارش برف سنگین، به قلل سیاه گوک و رستم نیشت صعود نمودند.[4]

17-4: سال 1343:

روز دهم مرداد هاری روست کوهنورد معروف آلمانی برای صعود از دیواره علم کوه به تهران وارد ودر جلسه ای که در فدراسیون با حضور وی تشکیل شد، همکاران ایشان فضل الله امیر علایی، محسن مفیدی، علی اصغر امین نیا و محمود شبستری تعیین شدند. روز چهاردهم مرداد ماه، کوهنورد معروف به اتفاق فضل الله امیر علایی، علی اصغر امین نیا، محمود شبستری و محسن مفیدی، جهت صعود از دیواره علم کوه عازم منطقه شدند، در نهایت فضل الله امیر علایی و روست برای اولین بار دیواره معروف را صعود نمودند. این عمل از بزرگترین کارهای قهرمانی کوهنوردی کشور بود، این راه، به مسیر روست، علایی معروف شد. در این برنامه علی محمد فرضی از راهنمایان معروف و قدیمی منطقه علم کوه که از سال 1340 به این کار مشغول شد، حضور داشته همرا این نیم تا پای دیواره علم کوه آنها را همراهی کرده است. مسیر روست شکاف سرتاسری در سمت شاخکها می باشد که  تا بالای دیواره ادامه دارد. روز سه شنبه 27 مرداد ماه طی یک برنامه سه روزه مهری حکیمی با عنوان جوان ترین دختر از راه گرده معروف علم کوه صعود کرد، تیم کوهنوردان سازمان بیستون به سرپرستی اکبر بشر دوست در سه دسته به علم کوه حمله بردند، دسته اول سرور مینویی، مهری مینویی، سیروس زرگری، به سرپرستی اکبر سلام تبریزی عازم صعود به قلل رستم نیشت و سیاه گوک شدند که از طریق دندان اژدها به تخت سلیمان صعود کنند. اکیپ دوم از کوهنوردان اطلاعات و یک نفر آزاد به نام مهای رضا مرزبان، دکتر مظهری، علی رهبانی و قاجار به سرپرستی محمد حسن پیش بین با همان برنامه دسته اول. دسته سوم مهری حکیمی، قباد واسعی، آراسته و دانش، به سرپرستی اکبر بشر دوست از طریق گردنه شانه کوه به قله علم کوه صعود کردند. در مرداد ماه، دو دسته سه نفری از کوهنوردان اتریشی میهمان فدراسیون بودند، دسته اول برنامه بزرگی در منطقه علم کوه اجرا و به قله علم کوه از راه یخچال اسپیلت، سیاه سنگ، شاخک، چالون، سیاه کمان، تخت سلیمان و سیاه گوک صعود کردند، دسته دوم بیشتر به بررسی دیواره علم کوه پرداختند تا در سال بعد از آن صعود کنند. روز یکشنبه 28 شهریور، فرهاد نوربخش به اتفاق دوست خود و مشهدی صفر نقوی راهنمای منطقه از طریق قله سیاه سنگ به قله علم کوه صعود نمود، نور بخش در پایان گزارش خود نوشت: اکنون که این سطور را می نویسم گرچه چندین بار مرگ را در نزدیکی خود دیدم ولی باز هم مشتاقم که در آینده به هر ترتیب هست، دوباره برنامه یی در این منطقه داشته باشم. در شهریور ماه، نشریه شماره 6 فدراسیون کوهنوردی اعلام داشت، یک گروه 6 نفری از کوهنوردان فرانسه، مرکب از 3 زن و 3 مرد به سرپرستی لویی ژوریل از راه سیاه سنگ و تخت سلیمان به قله علم کوه صعود کردند. در دی ماه همین سال نخستین صعود قله کرماکوه در منطقه علم کوه توسط عباس علیزاده انجام شد.[4]

18-4: سال 1345:

در مرداد ماه پنج نفر از کوهنوردان اتریشی به سرپرستی هلموت لینس بیشلر ظرف 15 ساعت موفق به صعود از دیواره علم کوه شدند. در مرداد ماه،چهار نفر از کوهنوردان کاوپ آلپن فرانسه، به ایران آمدند و ظرف 25 روز مسیر اصلی دیواره علم کوه را با استفاده قسمتی از را صعود شده قبلی مسیر روست و یک رشته طناب ثابت نیز در مسیر خود باقی گذاشتند. در این برنامه مشهدی صفر نقوی این گروه را تا پای دیواره یاری نموده است. این گروه چهار نفری کوهنوردان فرانسوی والنکت، پارات، بلازیر و فرسافوند مسیر زیبا و جالب را با تلاش و کار طاقت فرسا بر روی دیواره از نیمه راه هاری روست، امیر علایی به طرف راست دیواره به صورت افقی مایل به بالا ادامه داده با دو شب ماندن بر روی دیواره به اتمام رساندند.[2,5]

منابع

[2] كتاب علم كوه، تالیف عبدالحسين عزيزي، انتشار کوه اسکی، پاییز سال 1364

[4] كتاب روز شمار تاريخ كوهنوردي و غار نوردي ايران، تالیف داود محمدی فر، انتشارات سبزان، فروردین سال 1384

[5]دفتر خاطرات صفر نقوي راهنماي منطقه علم كوه، خاطرات سالهاي 1340 تا 1360  

ادامه دارد...